Je hond ziet iets. Een andere hond, een fietser, een kat. Je zegt zijn naam en er gebeurt niets. Je zegt het nog een keer, harder, en er gebeurt nog steeds niets.
Het lijkt alsof hij je negeert. Dat is het niet. Op dat moment weegt wat hij ziet zwaarder dan jij, en dan komt een gewoon commando er simpelweg niet doorheen. Hij hoort je wel, maar er is geen ruimte om er iets mee te doen. Daar heb je iets anders voor nodig.
Dit zijn de drie signalen die ik daarvoor gebruik: focus, vang en zoek. Ze doen alle drie hetzelfde, namelijk zijn aandacht terughalen, maar ze vragen steeds iets meer van hem.
Je hebt ongeveer twee seconden
Als je hond naar een trigger kijkt, heb je ongeveer twee seconden om hem eruit te halen. Doe je dat niet, dan wordt het een fixatie, en dan is contact krijgen een stuk lastiger. Zijn oren zitten op dat moment in feite dicht.
Als hij een van deze signalen echt heel leuk vindt, kan het soms zelfs dan nog meer waard zijn dan de trigger. Maar daar wil je niet op rekenen. Je wilt er vlak vóór de fixatie in, niet erna.
Dat is ook precies waarom het werkt op de lange termijn. Zet je het steeds net op tijd in, dan leert hij dat zijn nieuwe reactie op een trigger is: naar jou kijken.
Leer ze eerst, gebruik ze daarna
Dit is de volgorde die het vaakst wordt omgedraaid. Mensen lezen hierover en proberen het meteen op het moment dat het misgaat. Dan werkt het niet, want je hond kent het woord nog niet.
Leer het dus op een rustig moment, als er niets aan de hand is. Zeg buiten gewoon af en toe "zoek", zonder dat er iets speelt. Merk je dat hij het woord kent en naar je kijkt zodra je het zegt, dan is het klaar voor gebruik. Pas dan kun je het inzetten op de momenten waarvoor je het eigenlijk bedoelt.
Bij zoek komt daar nog iets bij. De meeste mensen kennen het als een spelletje voor tussendoor: een handje brokjes in het gras als hij zich verveelt, of iets om hem binnen even bezig te houden. Daar is niets mis mee, maar daardoor wordt het zelden gezien als iets dat je midden in een wandeling inzet.
Juist daar is het op zijn sterkst. Omdat hij zoek al kent als iets leuks, heeft het waarde op het moment dat je het nodig hebt. Je vraagt hem dan niet om iets te laten, je geeft hem iets anders om te doen, en dat is een veel makkelijkere vraag.
Bij Coco kwam ik daar per ongeluk achter, midden in een wandeling. Hoe dat ging, komt in dat deel van haar verhaal. Dat staat er nog niet.
Zonder de basis werkt geen van de drie
Dit zijn hulpmiddelen voor een moment. Ze halen je hond ergens uit, maar ze veranderen niets aan de reden waarom hij daar zo snel in schiet.
Een hond die zich niet veilig voelt, niet tot rust komt of geen idee heeft hoe zijn dag eruitziet, zit veel vaker en veel langer boven zijn drempel. Dan ben je deze drie de hele wandeling aan het inzetten in plaats van af en toe, en dan werken ze op den duur ook niet meer.
Dat is meteen je belangrijkste graadmeter. Heb je ze constant nodig, dan ligt het niet aan het signaal. Dan ontbreekt er een laag eronder, en daar valt veel meer te winnen dan in wat je op dat ene moment roept.
Focus: vragen om oogcontact
Dit is de basis, en voor veel honden is dit ook genoeg. Je vraagt om oogcontact, en dat is meteen de lichtste van de drie: er hoeft alleen gekeken te worden.
Er zijn twee manieren om dit te doen. Ze bijten elkaar niet en ik gebruik ze allebei, vaak door elkaar heen.
Focus als commando
Zo bouw je het op. Houd een snoepje naast je hoofd en wacht. Je hond kijkt eerst naar dat snoepje, maar uiteindelijk maakt hij oogcontact. Dat is het moment waarop je beloont.
Het woord plak je er pas op als dat kijken er is. Kijkt hij je uit zichzelf aan, dan zeg je "goed zo, focus". Zo leert hij hoe dat woord heet, in plaats van dat je het roept terwijl hij nog ergens anders naar kijkt.
Daarna kun je het gaan vragen. Merk je dat hij je al een tijdje niet heeft aangekeken, dan zeg je focus, zodat hij niet te ver wegraakt in de wereld om hem heen. Daarmee ben je een fixatie, een reactie of zelfs trekken aan de lijn vaak al voor.
Je beloningswoord inzetten
De tweede manier vraagt hem niets. Hier gebruik je het woord waar hij al een snoepje bij verwacht, bij mij "goed zo". Een klikker doet precies hetzelfde.
Ziet hij een trigger, dan zeg je dat woord. Hij kijkt op naar jou, want hij weet wat eraan komt, en dat opkijken is wat je beloont. Je hoeft hem dus niet eerst iets af te leren: je zet iets in dat voor hem al betekenis heeft.
Houd je dat lang genoeg vol, dan gaat hij het uit zichzelf doen. Hij ziet iets en kijkt naar jou, nog voordat jij iets gezegd hebt. Dat is het punt waarop je het woord eigenlijk niet meer nodig hebt, en dan heb je precies wat je wilde: zijn eerste reactie op een trigger is jou aankijken.
Focus gebruik ik trouwens niet alleen op zware momenten. Ook gewoon tussendoor, of vlak voordat we oversteken, of als er iemand langskomt. Bij mij doet "kijk eens" hetzelfde werk als focus. Welk woord je kiest maakt niet uit, zolang het er maar één is en je het niet gaat herhalen.
Vang: hier moet hij echt scherp zijn
Voor sommige honden is even kijken niet genoeg waard. Die hebben iets nodig dat meer van ze vraagt, en vang is daarvan de kleinste stap.
Je gooit het brokje naar hem toe en hij moet het vangen. Er hoeft niets gezocht te worden, maar hij moet wel goed opletten, want hij moet inschatten hoe hij het pakt. Je ziet zijn ogen zich voorbereiden.
Het verschil met focus is dus dat kijken niet genoeg is: hij moet er iets mee doen. Tegelijk is het zo voorbij. Hij vangt, hij slikt, en dan is het klaar. Dat maakt hem de lichtste van de twee taken, en precies daarom komt hij voor zoek.
In het begin gebeurt er vaak niets. Het brokje stuitert tegen hem aan en hij snapt niet wat er gebeurt. Doe het een paar keer en het valt op zijn plek: dat ding komt naar mij toe en ik kan het vangen.
Niet elke hond kan vangen, en bij sommige honden duurt het gewoon langer. Kijkt hij recht vooruit en begrijpt hij het niet, dan betekent dat niet dat het nooit lukt. Probeer het vaker. Lukt het echt niet, dan houd je het bij de andere twee. Dat kan altijd.
Zoek: een echte taak
Is vangen niet genoeg, of is het moment echt zwaar, dan is zoek de zwaarste van de drie.
Het verschil is dat zoek hem een echte taak geeft, en vooral dat het langer duurt. In het gras ben je zo vijf seconden verder, soms meer. Dat is precies wat je wilt op een zwaar moment: hoe langer hij ergens mee bezig is, hoe verder die trigger uit beeld raakt.
Zo leer je het aan. Je zegt "zoek" en gooit daarna één brokje op de grond. Heeft hij het gevonden, dan zeg je weer zoek en gooi je opnieuw. Eén brokje per keer.
Zeg het woord nooit terwijl je gooit. Een hond die al in beweging is, slaat dat woord niet op, en dan leert hij het nooit kennen. Eerst het woord, dan pas het brokje.
Welke kies je op welk moment
Niet elke hond vindt hetzelfde leuk. De een zoekt liever, de ander vangt liever, en dat bepaalt voor een groot deel welke bij jou het beste werkt.
Begin met zoek als het lastig is. Dat is de grootste afleiding, dus daar heb je de meeste kans mee.
Daarna hoef je niet bij die ene te blijven. Je mag afwisselen, en dat mag zelfs binnen dezelfde trigger. Kijk daarvoor naar zijn houding. Staat hij nog gespannen en is hij nog op dat ding gericht, dan pak je zoek. Is hij alweer los en kijkt hij makkelijk naar je, dan kan vang of focus prima.
Zo bouw je het ook op. Eerst gebruik je alleen zoek. Gaat dat goed, dan wissel je tussen zoek en vang. Gaat dat ook goed, dan wissel je tussen zoek, vang en focus. Daarna heeft hij op den duur genoeg aan alleen focus, en uiteindelijk heeft hij helemaal geen hulp meer nodig.
Maar lees hem wel. Schiet hij naar voren of raakt hij toch gefixeerd, dan val je terug op zoek. Ga hier niet te snel. Liever wat langer doorgaan met zoek dan te vroeg naar iets anders.
Vindt jouw hond een speeltje leuker dan eten, gebruik dat dan. Neem het mee en ga spelen op het moment dat hij iets ziet. Het resultaat is hetzelfde: hij ziet een trigger en kijkt naar jou, omdat hij weet dat er iets leuks gaat komen.
Waarom je hier geen staren mee beloont
Dit is de vraag die je hier terecht bij stelt. Hij fixeert op een andere hond en jij gooit iets lekkers. Beloon je dan niet precies dat staren?
Nee, en dat komt doordat je zijn reactie verandert, niet het kijken zelf. Een hond die fixeert en daar niet meer uitkomt, gaat daarna meestal reageren. Erop af willen, blaffen, en soms zelfs agressief doen. Dat is de keten waar je tussen gaat zitten.
Door zoek of focus in te zetten wordt zijn reactie op die trigger een andere: naar jou kijken. En dat is precies wat je wilt dat hij doet zodra hij iets ziet.
Hoe je het zegt telt zwaarder dan wat je zegt
Een commando is een woord dat je hond moet vertalen terwijl er van alles op hem afkomt. In een druk moment komt dat er vaak niet doorheen.
Blijf daarom zelf kalm. Jouw spanning gaat gewoon de lijn door. Ga je harder praten of sneller lopen, dan wordt de situatie voor hem alleen maar groter. Laag, rustig en zacht praten doet meer dan roepen.
En een geluid komt sneller aan dan een woord. Fluiten, klakken met je tong of een kort pst. Het is korter dan zijn naam, het klinkt niet als een eis, en het komt ook binnen als hij half afgeleid is. Bewaar het wel voor de momenten dat je hem echt nodig hebt, anders went het.
Dat een gesproken woord het zwaarste kanaal is, zie je ook in onderzoek terug. In een studie uit 2016 kregen honden een gebaar en een woord tegelijk, die elkaar tegenspraken. De honden volgden bijna altijd het gebaar. Dat ging over gebaren en niet over geluiden, dus het bewijst mijn punt niet helemaal, maar het wijst wel dezelfde kant op: wat je zegt weegt minder zwaar dan hoe je het brengt.
Als geen van de drie meer aankomt
Soms ben je te laat en werkt er niets meer. Dan ga je niet harder roepen, want daar komt alleen maar spanning van.
Maak afstand en lok hem weg. Ga staan waar hij naar kijkt zodat je in beeld komt, of lok hem met iets lekkers de andere kant op. Wat je niet doet, is terugtrekken aan de lijn.
En hoe je met afstand en timing zorgt dat je minder vaak in dit moment belandt, komt in een aparte uitleg over fixatie. Die staat er nog niet.
Zie het als een tussenstap
Deze drie signalen zijn geen eindpunt. Ze zijn de brug naar iets anders.
Waar je naartoe werkt is dat je hond bij een trigger uit zichzelf naar jou kijkt in plaats van naar dat ding. Op het moment dat dat gebeurt, heb je vang en zoek niet meer nodig.
Dat is dan ook meteen het goede moment om hem iets te vragen dat hij goed kent. Laat hem naast lopen of laat hem zitten. Dan heeft hij iets te doen dat hij al kan, en dat is rustiger dan opnieuw iets moeten oplossen.
Veelgestelde vragen
Waarom neemt mijn hond buiten geen snoepjes aan?
Meestal omdat het hem te veel is. Bij spanning schakelt het lichaam de spijsvertering min of meer uit, en dan heeft hij simpelweg geen trek. Dat is nuttige informatie: als hij niet meer eet, is dit niet het moment om iets te leren. Maak afstand of ga naar huis.
Let wel op de omgekeerde conclusie, want die klopt niet. Een hond die wél eet, is niet automatisch ontspannen. Eileen Anderson beschrijft dat goed: sommige honden eten door terwijl ze duidelijk gespannen zijn. Kijk dus naar meer dan alleen dat ene teken.
En het kan ook gewoon aan de beloning liggen. Zijn brokjes niet genoeg waard op dat moment, neem dan iets dat beter ruikt.
Wat is het verschil tussen focus en je hond belonen als hij je aankijkt?
Het verschil zit in wie begint. Belonen doe je als hij uit zichzelf naar je opkijkt, en daar hoef je niets voor te vragen.
Focus is de vraag. Je merkt dat hij je een tijdje niet heeft aangekeken en je vraagt erom, voordat hij te ver wegraakt.
In de praktijk lopen ze in elkaar over, en dat is prima. Kijkt hij uit zichzelf, dan zeg je "goed zo, focus". Zo wordt het woord sterker en blijft het contact regelmatig.
Wat doe ik als mijn hond een brokje niet kan vangen?
Vaak kan hij het wel, maar moet het nog even landen. Hij kijkt recht vooruit en snapt niet wat er gebeurt, terwijl het brokje tegen hem aan stuitert.
Probeer het gewoon vaker. Bij de meeste honden komt er een moment waarop het klikt, en dan zie je ze zich ook echt voorbereiden.
Lukt het na een tijdje nog niet, laat het dan los. Focus en zoek doen hetzelfde werk, dus je mist niets.
Werkt dit ook met een speeltje in plaats van met snoepjes?
Ja, en bij een hond die speeltjes leuker vindt dan eten werkt dat zelfs beter.
Je doet precies hetzelfde: op het moment dat hij iets ziet, ga je met hem spelen. De koppeling die je maakt is dezelfde. Hij ziet een trigger en kijkt naar jou, omdat er iets leuks aankomt.
Kun je zoek of focus te vaak gebruiken bij je hond?
Dat verschilt per hond. Sommige honden vinden zoeken zo leuk dat ze het altijd blijven kiezen, en dan is er weinig aan de hand.
Toch zou ik het niet overmatig gebruiken. Merk je dat hij er minder belangstelling voor heeft, gebruik het dan juist wat minder. Zo blijft het iets bijzonders en houdt het zijn waarde op de momenten dat je het echt nodig hebt.
Werken deze signalen ook bij een werkhond?
Ja, en bij een werkhond zijn ze vaak nog nuttiger. Zo'n hond wil een taak. Alleen maar wandelen is niet wat hem helpt, want daar zit niets in te doen.
Vang en zoek zijn kleine taken, en dat is precies wat hij zoekt. Heb jij onderweg regelmatig iets te doen voor hem, dan zie je dat hij uit zichzelf vaker naar je toe komt om te kijken of er werk is. Daarmee heb je het contact al voordat er een trigger in beeld komt.