Je hond doet iets goed. Je bent blij, je zegt braaf, je geeft hem een snoepje. En hij heeft geen idee waarvoor.
Dat is het probleem dat een merkteken oplost. Tussen het moment dat hij het goed doet en het moment dat de beloning in zijn bek ligt, zit altijd tijd. Een seconde is al genoeg om hem het verkeerde te laten onthouden, want in die seconde is hij alweer opgestaan, weggelopen of naar je hand gaan kijken.
Een merkteken zet een speld in precies dat ene moment. Het zegt: dit, wat je nu doet, dat was het. En er komt iets.
Dat merkteken kan een klikker zijn of je eigen stem. Beide werken, en het verschil is kleiner dan mensen denken.
Wat de klik eigenlijk doet
De klik is geen commando. Hij vraagt niets en hij corrigeert niets. Hij zegt alleen: dat moment was goed.
En dat is meteen waarom het het leren versnelt. Zonder merkteken moet je hond puzzelen over welk stukje van wat hij deed het snoepje opleverde. Met een merkteken hoeft hij dat niet, want je hebt het aangewezen.
Op zichzelf betekent een klik niets. Voor een hond die hem nog nooit gehoord heeft is het gewoon een geluidje. Hij krijgt zijn betekenis pas doordat er altijd iets op volgt.
Eerst opladen, dan gebruiken
Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen, en het is de belangrijkste.
Je klikt en je geeft een snoepje. Meer niet. Je vraagt niets van hem, hij hoeft niets te doen, hij hoeft niet eens te zitten. Klik, snoepje. Klik, snoepje.
Na een tijdje zie je wat je wilt zien: je klikt en hij kijkt je aan. Niet omdat je iets vroeg, maar omdat hij weet wat er komt. Dat is het moment waarop de klikker klaar is voor gebruik.
Hoe lang dat duurt verschilt per hond, maar het gaat meestal best snel. Je hoeft er ook niet op te wachten met een stopwatch: dat opkijken is je signaal.
Doe dit binnen, in een rustige kamer. Net als bij alles wat nieuw is, wil je de afleiding klein houden terwijl hij iets leert.
De grootste fout: hem gebruiken voordat hij iets betekent
Dit zie ik het vaakst. Iemand koopt een klikker, leest er iets over, en gebruikt hem meteen bij een nieuw commando dat de hond nog niet kent.
Dan doe je twee dingen tegelijk. Je hond moet uitvogelen wat je van hem wilt én wat dat geluidje is. Het merkteken helpt hem dan niet, het is er gewoon nog een puzzel bij.
Laad hem dus eerst op. Pas als hij bij een klik naar je opkijkt, kan hij iets aanwijzen.
De regels
Ze zijn kort, en ze zijn niet onderhandelbaar.
Na elke klik volgt een beloning. Altijd. Ook als je per ongeluk klikt, of op het verkeerde moment. Je geeft dan gewoon een snoepje. Doe je dat niet, dan wordt de klik onbetrouwbaar en verliest hij precies dat wat hem werkend maakt.
Eén klik per keer. Niet twee of drie achter elkaar omdat je extra blij bent. Dat maakt het niet duidelijker, alleen rommeliger. Wil je laten merken dat het heel goed was, doe dat dan met de beloning, niet met het merkteken.
Eerst de klik, dan het snoepje. Niet tegelijk, en niet andersom. De klik wijst het moment aan, de beloning komt daarna.
Hoe snel die beloning moet volgen, valt mee zodra hij de klikker kent. Dat is juist het punt van een merkteken: het overbrugt de tijd. Hij weet dat hij hem krijgt en wacht rustig af. In het begin wil je er wel snel bij zijn, want dan is de koppeling nog vers.
Wat je precies markeert
Je klikt op het eindresultaat. Dus op het moment dat hij doet wat je van hem wilde, niet tijdens de beweging ernaartoe.
Dat klinkt als een detail, maar het is er geen. Klik je te vroeg, bijvoorbeeld terwijl hij nog onderweg is naar de plek naast je, dan wijs je het lopen aan in plaats van het staan. En omdat een klik betekent dat was het, kan hij daar stoppen. Halverwege, net niet op de goede plek.
Wacht dus tot hij er is. Dan pas klikken.
Een klikker of je eigen stem
Ik gebruik bij Coco geen klikker. Niet omdat het niet werkt, maar omdat ik onderweg niet nog iets wil vastpakken. Ik heb de lijn in één hand en snoepjes in de andere, en dan is een klikker er een te veel. "Goed zo" is voor mij sneller en zij begrijpt het prima.
Bij Lissy gebruikte ik hem wel, en dat werkte gewoon goed. Later zijn we hem ook daar vanzelf niet meer gaan gebruiken.
Wat ze gemeen hebben is dat de timing het belangrijkste is. Niet welk geluid je kiest, maar of het op het goede moment komt.
De echte verschillen zijn deze:
Een klikker klinkt altijd exact hetzelfde. Je stem niet. Die beweegt mee met je humeur, met hoe moe je bent, met hoe gespannen je bent. Voor je hond is dat elke keer een iets ander signaal. Die gelijkheid is het grootste voordeel van een klikker, en soms helpt dat echt beter.
Je zegt nooit per ongeluk "goed zo". Een klikker kun je wel per ongeluk indrukken, en dan zit je aan de regel vast dat er een beloning volgt. Dat is meteen het voordeel van je stem terug.
Je stem heb je altijd bij je. Geen handen nodig, geen zoeken in je jaszak, geen derde ding vasthouden terwijl je hond aan de lijn trekt.
Wat je kiest is dus persoonlijk, en dat mag ook. Beide hebben voors en tegens en geen van beide is fout.
Als je hond schrikt van de klik
Dat gebeurt, en het is geen reden om meteen op te geven. Test het eerst een paar keer. Krijgt hij bij elke klik iets lekkers, dan wordt dat geluid voor veel honden vanzelf minder eng, want het voorspelt nu iets goeds.
Zie je na een tijdje geen enkele vooruitgang, en blijft hij er bang voor terwijl er altijd een beloning op volgt, houd het dan gewoon bij je stem. Je mist niets. Een merkteken is een merkteken, en het jouwe zit al in je keel.
Je merkteken is geen eindsignaal
Hier wijk ik af van iets dat je overal zult lezen, dus ik zeg het expliciet.
In de klikkerwereld is "de klik beëindigt het gedrag" een bekende stelregel. Ook op de site van Karen Pryor staat dat zo: de klik betekent dat was goed en nu is het voorbij, de hond komt zijn beloning halen en begint daarna opnieuw.
Zo gebruik ik het niet. Bij mij betekent "goed zo" of een klik: dit klopt, en er komt iets. Het betekent niet dat de oefening voorbij is.
Waarom dat uitmaakt: laat je hem na je merkteken naar je toe komen of zijn beloning ophalen en is de oefening daarmee klaar, dan leer je hem dat je merkteken ook je klaar-signaal is. Dan kun je hem nooit meer belonen terwijl hij ergens moet blijven. En dat is precies wat je bij naast lopen, bij zitten en bij wachten de hele tijd nodig hebt.
Bij mij loopt het commando dus door tot ik iets anders vraag of tot ik hem vrij geef. Het merkteken zit daar gewoon tussendoor.
Ik sta daarin niet alleen. Op diezelfde site staat Stay Until Released, waarin een trainer het net zo doet en de klik herschrijft als het begin van de beloning in plaats van het einde van het gedrag. Weet in elk geval dat beide kanten bestaan, zodat je niet verrast bent als je het ergens anders anders leest.
Wanneer je ermee stopt
Een klikker is er om iets nieuws aan te leren. Daarna heb je hem niet meer nodig.
Je bouwt hem ook niet geleidelijk af, want dat kan niet: je klikt of je klikt niet. Wat je wel afbouwt is de hulp eromheen, zoals het lokken met een snoepje. Karen Pryor schrijft dat zo op: zodra een gedrag en zijn commando routine zijn, hoor je te stoppen met klikken voor dat gedrag. Blijf je doorklikken op iets dat hij allang kan, dan maak je de klik juist minder waard.
Wat ervoor in de plaats komt is gewoon dagelijks leven. Een knikje, een aai, iets aardigs zeggen, de deur die opengaat, mee mogen in de auto.
De klikker gaat daarmee niet weg, hij verhuist. Naar het volgende ding dat hij nog niet kent.
Met je stem ligt dat iets anders. "Goed zo" blijft wel gewoon meelopen, want dat is geen apparaat dat je pakt en weglegt. Dat is de rest van zijn leven je manier om te zeggen dat iets klopt.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat mijn hond de klikker snapt?
Dat verschilt per hond, maar het gaat meestal sneller dan je denkt. Je hoeft er ook niet naar te gokken.
Je ziet het namelijk zelf. Je klikt zonder dat je iets vraagt, en hij kijkt je aan. Op dat moment weet hij dat die klik iets betekent, en kun je hem gaan gebruiken om iets aan te wijzen.
Zie je dat nog niet, doe dan gewoon nog een paar rondjes klikken en belonen. Er is geen reden om door te gaan naar de volgende stap.
Moet ik mijn hond ook belonen als ik per ongeluk klik?
Ja. Altijd.
Het klinkt onlogisch om een hond te belonen voor iets dat je niet bedoelde, maar dat is niet waar het om gaat. Je houdt de afspraak overeind dat een klik altijd iets oplevert. Laat je hem een keer vallen, dan is de klik vanaf dat moment een gokje geworden, en dan werkt hij minder goed op het moment dat je hem wel nodig hebt.
Dat is meteen het enige echte nadeel van een klikker ten opzichte van je stem. Per ongeluk "goed zo" zeggen overkomt je niet.
Mag iedereen in huis met de hond klikkertrainen?
Ja, zolang jullie het niet tegelijk doen. Twee mensen die tegelijk klikken maken er een rommeltje van, want dan weet je hond niet wat is aangewezen.
Spreek dus af wie er op dat moment mee bezig is. Buiten die momenten gelden dezelfde regels voor iedereen: één klik, en er volgt altijd iets.
Kan ik de klikker ook gebruiken voor iets dat mijn hond al kan?
Kan wel, maar het levert weinig op en op den duur werkt het tegen je.
Een merkteken is er om iets aan te wijzen dat hij nog aan het leren is. Doet hij iets dat hij allang kent, dan valt er niets meer aan te wijzen. Blijf je toch klikken, dan wordt de klik iets gewoons, en juist dat maakt hem minder waard op het moment dat je hem wel nodig hebt.
Bewaar hem dus voor het volgende nieuwe ding.
Kan ik mijn hond ook zonder klikker trainen?
Dan gebruik je je stem, en dat is volstrekt prima. Ik doe het zelf ook zo.
Kies één woord en blijf daarbij. "Goed zo", "top", "fijn", het maakt niet uit welk woord het is, als het er maar één is en je het niet voor andere dingen gebruikt. De regels blijven precies hetzelfde: er volgt altijd een beloning, één keer zeggen, en het komt op het moment zelf.
Werkt een klikker ook bij een angstige hond?
Vaak wel, en soms juist beter, omdat het geluid altijd hetzelfde is en jouw stem dat niet is. Een hond die op jouw toon let, merkt het als je gespannen bent. Een klikker verraadt je niet.
Schrikt hij van het geluid zelf, dan is dat iets anders. Test het een paar keer met een beloning erachteraan en kijk of het minder wordt. Wordt het dat niet, gebruik dan je stem.