Je leest een oefening, je probeert hem, en bij jouw hond gebeurt er niets. Iemand anders doet precies hetzelfde en bij die hond werkt het meteen.
Dan ligt het bijna nooit aan de oefening. Er ontbreekt iets eronder.
Wat je hond kan, staat op wat hij daarvoor al kon. Voelt hij zich niet veilig, dan komt hij niet tot rust. Komt hij niet tot rust, dan gaat hij jou niet vertrouwen. En vertrouwt hij jou niet, dan neemt hij niets van je aan zodra het buiten spannend wordt. Elke laag draagt de volgende.
Dat is ook meteen het nuttige eraan. Als iets niet lukt, hoef je niet harder te oefenen. Je hoeft alleen te weten welke laag eronder ontbreekt.
Drie lagen, en één ding dat jij doet
Je hond staat op drie dingen, van onder naar boven:
- Veiligheid en rust. Voelt hij zich thuis veilig, en kan hij uit staan?
- Vertrouwen. Valt hij op jou terug, of lost hij het liever zelf op?
- Impulscontrole. Kan hij wachten op jouw toestemming?
Daar komt nog een vierde ding bij, maar dat is geen laag: signalen lezen. Dat is niets waar je hond op staat. Dat is wat jij de hele tijd doet terwijl je die drie bouwt.
Die volgorde is geen schema dat je laag voor laag afwerkt. Je kunt er prima tegelijk aan werken, en in de praktijk doe je dat ook. Het is een volgorde van belang: laag 1 is veruit de belangrijkste, want zonder veiligheid krijg je het vertrouwen niet. Impulscontrole is meer iets dat je er onderweg bij bouwt, en dat je vooral nodig hebt zodra hij de echte wereld in gaat.
Waar de volgorde wel hard is: naar boven doorwerken terwijl laag 1 ontbreekt, dat werkt niet. Dan ben je aan het oefenen met een hond die er niet staat.
Laag 1: veiligheid en rust
Dit zie je
Hij is druk in huis. Hij sloopt dingen. Hij kan niet slapen of gewoon even stilliggen. Hij vraagt de hele dag om aandacht. En hij wordt niet zindelijk, ook niet als je alles goed doet.
Dat zijn geen losse problemen. Het is één hond die aan staat en niet uit kan.
Dit doe je
Niets. En dat is moeilijker dan het klinkt.
Bij Coco was dit de eerste week het hele verhaal. Zij schrok van elk klein geluidje. Dus zat zij in haar ren en zat ik op een stoel, en deed ik niets behalve wat op mijn telefoon scrollen. Geen oefeningen, geen aandacht, geen spelletjes. Alleen aanwezig zijn en verder niets.
Er zit wel een verschil tussen een pup en een hond met een verleden. Bij een pup wil je zo snel mogelijk je eigen dingen weer oppakken, zodat hij leert dat het leven gewoon doorgaat om hem heen. Bij een hond die iets heeft meegemaakt doe je dat stapje voor stapje, en niet in één keer.
Daarna help je hem aan een plek en een ritme. Een plek waar hij echt met rust gelaten wordt, en een dag waarvan hij weet hoe hij eruitziet.
Hoe je hem zich veilig laat voelen in huis, komt in een aparte uitleg. Die staat er nog niet.
Laag 2: vertrouwen
Dit zie je
Buiten is hij met alles bezig behalve met jou. Hij kijkt je niet aan, hij checkt niet in, hij loopt vooruit alsof je er niet bent. En hij valt uit naar andere honden of naar mensen.
Het duidelijkste teken zie je op het moment dat hij schrikt. Een hond die jou vertrouwt komt dan naar je toe. Een hond die dat niet doet gaat juist van je af, of rent weg.
Dat is geen ongehoorzaamheid. Hij heeft simpelweg niet geleerd dat jij degene bent die het oplost, dus doet hij het zelf.
Dit doe je
Eerst de rust thuis echt op orde. Je hond moet weten wanneer het bedtijd is en wanneer hij even niets hoeft, en die knop moet ook echt werken. Zolang hij binnen niet uit kan, gaat hij buiten niet op jou letten.
Hoe je hem leert niets te doen, komt in een aparte uitleg. Die staat er nog niet.
Pas daarna werk je aan de prikkels buiten. En daar doe je vooral één ding: je beloont hem als hij jou aankijkt op het moment dat hij de wereld ziet. Niet alleen als hij iets goed doet, maar ook als hij gewoon contact maakt.
Waar je naartoe werkt is dat jij zijn anker bent. Hij moet niet naar jou toe komen omdat het moet, maar omdat hij dat wil, omdat jij de veiligste plek bent die hij kent.
Laag 3: impulscontrole
Dit zie je
Dit is de laag die je het makkelijkst binnen kunt testen. Kan hij wachten, of pakt hij alles op het moment dat hij het ziet?
Denk aan de deur uit willen voordat jij zover bent, in zijn bak duiken terwijl je hem nog neerzet, of op elke hond af stappen die hij tegenkomt.
Dit doe je
Kleine dingen, de hele dag door. Dit is wat ik gebruik:
- Zitten terwijl je de lijn vastmaakt of het tuigje omdoet.
- Wachten met eten tot jij het zegt.
- Wachten bij de deur.
- Wachten bij de weg.
- Wachten voor een brug.
Het gaat er niet om dat die momenten belangrijk zijn. Het gaat erom dat hij steeds opnieuw oefent om even op jou te letten en op toestemming te wachten.
En dan de belangrijkste: vrij. Laat hem niet zomaar op iedere hond of ieder mens af stappen. Hij wacht, en jij geeft toestemming wanneer hij hallo mag zeggen of mag spelen. Die keuze moet nooit vanuit hem komen.
Dit is ook de laag waarvan je het nut pas later merkt. Zolang hij binnen niet eens kan wachten tot de deur opengaat, gaat hij buiten geen rennend konijn negeren. Dat is te veel gevraagd van iets wat hij nog nooit geoefend heeft.
Signalen lezen en oefenen: dit doe jij, de hele tijd
Dit is de enige van de vier die geen laag is. Je hond staat er niet op, en je bent er ook nooit mee klaar. Het loopt gewoon de hele tijd mee, bij alle drie de lagen hierboven.
Dit zie je
Hier gaat het niet om wat hij doet, maar om wat jij ziet.
Let op zijn lichaamshouding en op waar hij naar kijkt. Een hond die jou nog regelmatig aankijkt, kan het aan. Een hond die gefixeerd raakt op iets en niet meer reageert als je tegen hem praat, zit boven zijn drempel.
Weet je dat jouw hond daar snel in schiet, dan moet je er binnen de eerste twee seconden in. Daarna is contact krijgen een stuk lastiger.
Dit doe je
Je springt in voordat het misgaat, niet erna. In het begin doe jij bijna alles. Later geef je hem meer ruimte om het zelf op te lossen, maar je zit er nog steeds bij.
Gaat het goed, dan maak je het stap voor stap moeilijker. Gaat het niet goed, dan ga je een stap terug.
Te snel door naar de volgende stap, of een stap helemaal overslaan omdat je denkt: dat kan hij nu wel, hij moet het toch leren. Dan wordt het te veel voor hem, en ga je achteruit in plaats van vooruit. Je bent dan langer bezig dan wanneer je gewoon een week langer op dezelfde stap was gebleven.
Een laag kun je ook weer kwijtraken
De basis is niet iets wat je een keer afrondt. Een verhuizing, een nare ervaring, een periode waarin het thuis onrustig is: het kan allemaal een laag onderuit halen die er wel degelijk was.
Zie je dat dingen die allang gingen ineens weer misgaan, ga dan niet harder oefenen aan de bovenkant. Zak een laag en kijk daar.
Een pup en een hond met een verleden beginnen niet op dezelfde plek
Een pup leert dit veel sneller, want hij weet niet beter. Alles is voor hem gewoon hoe het is.
Een hond die al geleerd heeft dat niet alles veilig is, moet die veiligheid opnieuw leren, en dat kost meer tijd. Niet omdat hij trager is, maar omdat je iets moet vervangen in plaats van iets neerzetten.
Dat is ook het eerlijke antwoord op hoe lang een laag duurt. Bij een pup gaat het snel, bij een oudere hond met een verleden duurt het langer. Daar valt weinig anders over te zeggen zonder de hond te kennen.
Waar dit ophoudt
Dit model helpt je bij een hond die het niet aankan. Het is geen antwoord op alles.
Vertoont je hond echte agressie, of bijt hij snel, dan is dit niet het moment om lagen af te gaan. Dan wil je iemand die je hond in het echt ziet. En verandert zijn gedrag plotseling zonder aanleiding, dan is dat eerst een vraag voor de dierenarts en pas daarna voor een trainer.
Waarom dit de belangrijkste stap is
Het is verleidelijk om meteen te beginnen met wat je wilt bereiken. Netjes aan de lijn, niet uitvallen, komen als je roept.
Maar dat zijn allemaal dingen die bovenop iets anders staan. Je kunt er maanden op oefenen en nauwelijks vooruitkomen, terwijl twee weken werken aan rust in huis ineens alles makkelijker maakt.
Dat is geen omweg. Dat is de kortste weg, hij ziet er alleen niet zo uit.
Veelgestelde vragen
Waarom luistert mijn hond thuis wel en buiten niet?
Omdat thuis makkelijk is. Weinig prikkels, alles bekend, en hij kan de rust gebruiken die hij heeft.
Buiten komt alles tegelijk. Is de rust thuis maar net genoeg, dan blijft er buiten niets over. Dan luistert hij niet minder goed, hij heeft simpelweg niets meer over om mee te luisteren.
Het antwoord is daarom zelden meer oefenen buiten. Vaker is het meer ruimte maken binnen, zodat hij met een volle tank de deur uit gaat.
Hoe lang duurt het voordat mijn hond rustig wordt in huis?
Dat hangt vooral af van wat hij al meegemaakt heeft. Een pup leert het snel, want voor hem is alles gewoon zoals het is. Een hond die al geleerd heeft dat niet alles veilig is, moet dat opnieuw leren, en dat kost meer tijd.
Je hebt er ook een betere graadmeter voor dan een aantal weken. Vergelijk met vorige week. Gaat het makkelijker, dan ben je goed bezig. Gaat het moeilijker, dan ging je te snel.
Mijn hond trekt naar andere honden, waar moet ik beginnen?
Kijk eerst naar hoe hij thuis is, want daar zie je het verschil.
Staat hij thuis ook de hele dag aan, kan hij niet liggen, sloopt hij dingen? Dan begin je daar, en niet op straat.
Is hij thuis prima maar buiten helemaal niet met jou bezig, en gaat hij bij schrikken van je af in plaats van naar je toe? Dan werk je aan het contact tussen jullie.
Is hij rustig, kijkt hij je regelmatig aan, maar wacht hij nergens op en pakt hij alles wat hij ziet? Dan heeft hij nooit geleerd op toestemming te wachten, en oefen je dat eerst binnen.
Kan een oudere hond dit nog leren?
Ja. Het duurt alleen langer, en dat heeft niets met leeftijd te maken.
Bij een pup zet je iets neer waar nog niets stond. Bij een oudere hond moet je iets vervangen dat er al zit. Dat is meer werk, maar het is niet minder mogelijk.
Wat je wel anders doet is het tempo. Bij een pup pak je je eigen dingen zo snel mogelijk weer op. Bij een hond met een verleden doe je dat stapje voor stapje.
Mijn hond was rustig en is nu weer druk, hoe kan dat?
Dat gebeurt, en het betekent niet dat je opnieuw moet beginnen.
Een verhuizing, een nare ervaring of een drukke periode in huis kan iets onderuit halen dat er allang was. Rust is geen vinkje dat je een keer zet.
Gaan er ineens dingen mis die lang goed gingen, ga dan niet harder oefenen aan de bovenkant. Kijk waar het begon te schuiven, en werk daar verder.